O momencie, w którym świat staje się „za bardzo”
Są takie chwile, kiedy:
- dźwięki zaczynają boleć,
- światło męczy bardziej niż zwykle,
- każdy dotyk drażni,
- nawet drobne rzeczy wyprowadzają z równowagi.
Może wtedy myślisz:
- „Co jest ze mną nie tak?”
- „Dlaczego inni jakoś to znoszą?”
- „Przesadzam, powinnam się ogarnąć”.
A bardzo możliwe, że to, czego doświadczasz, to przeciążenie sensoryczne — stan, który dla wielu osób w spektrum autyzmu i z ADHD jest codziennością, a nie wyjątkiem.
Ten artykuł nie jest o „hartowaniu się”.
Jest o rozumieniu sygnałów swojego ciała i układu nerwowego — oraz o tym, jak łagodzić przeciążenie, zamiast z nim walczyć.
- Czym jest przeciążenie sensoryczne
- Dlaczego osoby w spektrum i z ADHD doświadczają go częściej
- Bodźce, które najczęściej przeciążają
- Jak wygląda przeciążenie sensoryczne w praktyce
- Przeciążenie a emocje — dlaczego reagujesz „za mocno”
- Shutdown, meltdown i wycofanie
- Wczesne sygnały ostrzegawcze
- Jak łagodzić przeciążenie na co dzień
- Regeneracja sensoryczna — co naprawdę pomaga
- Życie z większą uważnością na swoje granice
Czym jest przeciążenie sensoryczne
Przeciążenie sensoryczne pojawia się wtedy, gdy:
- do układu nerwowego dociera więcej bodźców, niż jest w stanie przetworzyć,
- organizm traci zdolność do regulacji,
- napięcie narasta, aż „coś puszcza”.
To nie jest:
- zła wola,
- brak odporności,
- przesada.
To fizjologiczna reakcja układu nerwowego, który działa intensywniej i wrażliwiej.
Dlaczego osoby w spektrum i z ADHD doświadczają go częściej
Neuroatypowy mózg często:
• silniej odbiera bodźce
• wolniej się regeneruje
• gorzej filtruje to, co „nieistotne”
• szybciej się męczy
Dla wielu osób:
- dźwięki są głośniejsze,
- światło ostrzejsze,
- zapachy intensywniejsze,
- dotyk bardziej obciążający.
To nie „wymyślanie”.
To inna czułość systemu nerwowego.
Bodźce, które najczęściej przeciążają
Przeciążenie sensoryczne rzadko bierze się z jednego źródła.
Często to suma wielu drobnych rzeczy.
Najczęstsze bodźce:
• hałas (rozmowy, muzyka, dźwięki w tle)
• światło (jarzeniówki, ekrany)
• zapachy (perfumy, chemia)
• dotyk (ubrania, przypadkowe muśnięcia)
• ruch i tłum
• presja społeczna i bycie „na widoku”
Każda osoba ma inny zestaw wyzwalaczy.
Jak wygląda przeciążenie sensoryczne w praktyce
Przeciążenie nie zawsze wygląda spektakularnie.
Może objawiać się jako:
• nagłe zmęczenie
• rozdrażnienie
• płacz „bez powodu”
• potrzeba ucieczki
• zamknięcie się w sobie
• trudność z mówieniem
• złość, której nie rozumiesz
Często pojawia się później, już po powrocie do domu, kiedy ciało czuje się „bezpieczniej”.
Przeciążenie a emocje — dlaczego reagujesz „za mocno”
Gdy układ nerwowy jest przeciążony:
- próg tolerancji dramatycznie spada,
- emocje szybciej się wylewają,
- trudno zachować dystans.
To nie znaczy, że:
- jesteś niestabilna,
- masz „problem z emocjami”.
To znaczy, że Twój system jest już na granicy wytrzymałości.
Shutdown, meltdown i wycofanie
U osób neuroatypowych przeciążenie może prowadzić do:
Meltdownu:
- wybuch emocji,
- płacz, krzyk, złość,
- utrata kontroli.
Shutdownu:
- zamknięcie,
- odcięcie,
- brak reakcji,
- „zniknięcie”.
Obie reakcje są:
- mechanizmem ochronnym,
- próbą przetrwania,
- sygnałem „za dużo”.
Wczesne sygnały ostrzegawcze
Przeciążenie rzadko pojawia się nagle.
Zwykle wysyła sygnały wcześniej.
Zwracaj uwagę na:
• napięcie w barkach i szczęce
• ból głowy
• przyspieszony oddech
• drażliwość
• spadek koncentracji
• chęć izolacji
Im szybciej je zauważysz, tym łatwiej zareagować łagodnie, a nie w kryzysie.
Jak łagodzić przeciążenie na co dzień
Łagodzenie to nie jednorazowe działanie.
To styl życia dopasowany do Twojego układu nerwowego.
Pomocne mogą być:
• słuchawki wygłuszające
• przyciemnione światło
• wygodne, miękkie ubrania
• ograniczanie liczby bodźców naraz
• przerwy między aktywnościami
• planowanie „czasu bez ludzi”
To nie fanaberia.
To realna potrzeba.
Regeneracja sensoryczna — co naprawdę pomaga
Regeneracja sensoryczna to:
• cisza
• przewidywalność
• powtarzalność
• samotność (jeśli jej potrzebujesz)
• kontakt z ciałem (ciepło, nacisk, spokój)
Nie musi być „produktywna”.
Ma być kojąca.
Życie z większą uważnością na swoje granice
Rozpoznawanie i łagodzenie przeciążenia to:
- akt troski o siebie,
- budowanie zaufania do własnych sygnałów,
- rezygnacja z ciągłego przekraczania granic.
Nie musisz:
- przyzwyczajać się za wszelką cenę,
- udowadniać, że „dasz radę”,
- ignorować swojego ciała.
Możesz:
- dostosowywać świat do siebie,
- szukać własnych strategii,
- wybierać to, co Ci służy.
Przeciążenie sensoryczne nie jest Twoją winą.
Jest informacją.
A im lepiej nauczysz się ją czytać,
tym więcej spokoju i przestrzeni możesz odzyskać w codziennym życiu.